Epicurus: de kunst van genoeg
Daag jezelf uit met zijn filosofie over verlangens, verwondering en deze simpele oefening. Mij helpt het enorm tegen koophonger.
Gisteren maakte ik met Jordi, onze dochter Frankie (bijna 3) en mijn schoonouders een lange wandeling in Amsterdam. Terwijl we langs de Amstel liepen, voel ik de warme zonnestralen op mijn gezicht. De zon danste op het water en creëerde een spel van duizend glinsterende lichtjes. Dat beeld verveelt nooit, ik blijf het magisch vinden. Op een terras voelde ik Frankies warme lijfje tegen me aan en keken we samen naar de kale bomen boven ons en hoe de kluwen van takken afstaken tegen de felblauwe lucht. Prachtig. Op zulke momenten voel ik me zó vervuld.
Genot, genoeg, geluk
Epicurus is de laatste dagen veel in mijn gedachten en één van de redenen waarom ik me zo goed voel. Deze oude Griekse filosoof (341-270 v.Chr.), en grondlegger van het hedonisme, is voor mij een grote inspiratie op het gebied van tevredenheid. In zijn filosofische school in de tuin van zijn huis in Athene kwam hij dagelijks samen met vrienden en studenten om te leren hoe ze ultiem genot konden bereiken; volgens hen het hoogste levensdoel.
Omdat er een hoge muur om de tuin heen stond, gingen er veel roddels rond: buitenstaanders dachten dat het één grote seksuele vrijplaats was, met overdadige feestmalen en dronkenschap (dit is nog steeds hoe veel mensen het hedonisme zien). Dit werd versterkt door de tekst op het bord boven de ingang: “Vreemdeling, je doet er goed aan hier te blijven; hier is ons hoogste goed genot”.
Maar Epicurus interpreteerde genot totaal anders. Volgens hem gaat het niet over je tegoed doen aan lichamelijke lusten, maar iets dat je júist pas bereikt als je je losmaakt van fysieke en innerlijke onrust.
Hij stond lijnrecht tegenover de consumptiecultuur van zijn tijd (ik denk dat hij zich een ongeluk zou schrikken als ik ‘m naar 2025 zou zappen). Terwijl anderen pronkten met rijkdom en status, leefde hij eenvoudig. Hij leerde zijn studenten dat je ware voldoening bereikt door jezelf te trainen in tevredenheid en het beperken van niet-noodzakelijke verlangens:
Epicurus onderscheidt 3 soorten verlangens:
1. Natuurlijke noodzakelijke verlangens
De basis van ons bestaan, zoals warmte, voedsel en liefde.
2. Natuurlijke niet-noodzakelijke verlangens
Verlangens die natuurlijk zijn, maar niet essentieel om te overleven. Denk aan een grote vriendenkring, seksuele verlangens en luxe eten en drinken. Deze verlangens kunnen bevredigd worden, maar kunnen - als je niet oppast - uitgroeien tot onnodig grote verlangens.
3. Niet-natuurlijke, niet-noodzakelijke verlangens
Door de maatschappij gecreëerde verlangens die schadelijk en zinloos zijn omdat ze ons weghouden van geluk. Denk aan de jacht naar status, bezit, rijkdom en macht.
Overconsumptie van kleding zou volgens hem waarschijnlijk in de laatste categorie vallen: koophonger en het najagen van trends komt niet voort uit een natuurlijke behoefte, maar uit sociale druk en verkeerde opvattingen over wat ons gelukkig maakt. Volgens Epicurus zijn dit lege verlangens die nooit bevredigd kunnen worden: als je eraan toegeeft, worden ze alleen maar sterker. "Niets is genoeg voor wie genoeg te weinig vindt”: als je niet meer beseft wat genoeg voor jou betekent, verleer je te genieten en zul je nooit gelukkig worden.
Of je nu 5 of 50 broeken hebt: als je ontevreden bent, blijf je dat waarschijnlijk, omdat je aandacht geeft aan wat je nog níet hebt. Als je zwicht voor die nieuwe broek, komt er weer een nieuwe op je pad. En nog één. En nog één.
Train jezelf in verwondering
Volgens Epicurus moeten we stoppen met aandacht geven aan wat we níet bezitten, maar juist focussen op de rijkdom van wat er al is. Hij trainde zijn leerlingen actief in dankbaarheid, waarbij verwondering een grote rol speelde. Veel van ons lijden, zegt hij, ontstaat namelijk doordat we gewend raken aan de kleine, maar júist zo grote dingen van het leven.
Wil je minder bezig zijn met koophonger (wat eigenlijk een vorm van innerlijke onrust is)? Leer jezelf een houding van verwondering aan. Dit heeft grote overlap met het Dopaminevasten waar ik pas over schreef: beide herleren ze je om geluk uit het kleine te halen. Op die manier kun je jezelf losmaken van niet-natuurlijke verlangens of kunstmatige dopaminepieken.
Challenge jezelf de komende 30 dagen
Je kunt jezelf hier makkelijk in trainen. Epicurus stimuleerde zijn leerlingen dagelijks stil te staan bij een detail dat het leven mooi maakt. Denk aan waterrimpels, een lopende mier, hoe de damp van je kopje thee tegen je muur opstijgt in de ochtendzon of hoe een druif in elkaar zit (kinderen zijn hier meesters in!). ‘s Avonds deelden ze in de tuin verhalen over wat hen die dag had verbaasd.
Pas deze les van Epicurus toe:
1. Verwonder jezelf elke dag over iets dat je tegenkomt.
2. Probeer echt in het moment te komen en even de tijd te vergeten.
3. Bespreek deze ’s avonds met een huisgenoot of schrijf het op.
Door hier structureel élke dag bij stil te staan, wordt het een routine en kun je er echt in groeien. En gekeken naar de huidige consumptiemaatschappij, lijkt dat me geen overbodige luxe: werp één blik op sociale media en je wordt overspoeld met niet-noodzakelijke verlangens die ons worden opgelegd. Mij helpt deze oefening echt. Boeien, al die trends en nieuwe kleding. Ik geniet ook zonder. Júist zonder.
P.s. Meer filosofie? Luister dan ook deze podcast die ik eerder opnam over Henry David Thoreau.
Doneer en support OFFMODE
Helpt mijn werk jou om kritischer naar de mode-industrie te kijken en met meer liefde naar je eigen kast? Ik kies ervoor om de meeste content op OFFMODE gratis te houden, zodat iedereen deze belangrijke verhalen kan lezen. Via deze Tikkie link kun je me een symbolische koffie of lunch trakteren of maandelijks doneren. Heel veel dank voor je support!