It’s the most wonderful time of the… age of overconsumption
Een pleidooi voor No Buy december: zo kom je de feestdagen duurzaam (en amazing) door. Want waar gaat de kerstgedachte ook alweer over?
De laatste jaren voelt december voor mij steeds meer als een paradox. Dit zou de maand van lichtjes en verbinding moeten zijn, maar ondertussen worden we van alle kanten bestookt met campagnes die suggereren dat de ‘gezellige feestdagen’ te koop zijn. Dat Black Friday op de dag na Thanksgiving valt, een feest dat notabene draait om dankbaarheid, zegt eigenlijk alles: we leven in een commercieel circus dat dat inspeelt op onze onzekerheden en waarde koppelt aan spullen. Klinkt heftig, maar nu ik tien jaar over dit onderwerp schrijf, vind ik dat écht.
De kerstgedachte vóór de koopfuik
Nu ik midden in mijn No Buy Year zit (nog maar drie weken te gaan!), denk ik veel aan hoe mensen vroeger met december omgingen. Niet omdat vroeger alles beter was (absoluut niet, en alles mag evolueren), maar omdat de groeiende macht van marketing ons zo ver heeft weggetrokken van de kern dat we bijna vergeten zijn wat deze periode eigenlijk waardevol maakte.
Ooit was december een tijd van pauze, verbinding en reflectie. Mensen zochten elkaar op omdat de donkerste dag van het jaar naderde en je in die periode simpelweg beter af was als je bij elkaar was.
Het Joelfeest, het Germaans/Scandinavische midwinterfeest waar veel van onze kerstgebruiken nog steeds op zijn gebaseerd, duurde soms wel twaalf dagen. Alles draaide om lichtjes, verhalen, groen in huis (als teken dat de natuur terugkomt en het leven cyclisch is, net zoals mijn geliefde Taoïsme dat ziet), een periode van rust na de oogst. Grote vuren hielden het duister op afstand en symboliseerden de langzame terugkeer van het licht.
Ook in de christelijke kerstgedachte, die mijn ouders me meegaven, zit veel moois. Het ging bij ons nooit om cadeaus. Ik vond de lichtjes en rituelen magisch, en voor mij stond het kindje in de kribbe - naast het kerstverhaal zelf - voor een nieuw begin. We hadden altijd dezelfde versiering en ik keek er elk jaar naar uit om ‘de kerstdoos’ weer open te maken. Ik kijk er zo liefdevol op terug.
En ergens is dat natuurlijk nog steeds de basis, maar de invloed van de commercie heeft onze normen zó verschoven dat nieuwigheid de maand volledig heeft overgenomen. De kerstindustrie is gigantisch geworden. Influencers verkopen je voor elke dag een nieuwe kerstoutfit die je volgens de laatste microtrend ‘nodig’ zou hebben, elk jaar moeten we een nieuwe boom vol nieuwe ornamenten en Insta proof decoratie. Vorig jaar zag je overal strikken onder mode-influencers, nu zijn het ruffles.
Pas fietste ik met Frankie langs het tuincentrum en die kerstshows zijn natuurlijk magisch voor peuters (en stiekem kan ik ook wel genieten van de kitscherigheid), maar ik vind het ook heftig om te zien dat je nu ál je hobby’s, idolen en lievelingseten in balvorm kunt kopen. Er zijn zelfs kerstbeurzen waar je de laatste trends spot:
En daar stopt het niet; de overconsumptieperiode begint elk jaar eerder. Volgens het nieuwe Black Friday rapport van ABN Amro geven mensen sinds 2016 in die periode gemiddeld 25% meer uit dan in de weken ervoor. Dit jaar ging het nog harder: 30% extra consumptie.
Beeld: ABN Amro
Je zou denken dat we met Earth Overshoot Day al op 5 mei dit jaar wat voorzichtiger zouden zijn, maar het tegendeel is waar: we bestellen in Nederland zóveel online dat we inmiddels Europees koploper zijn.
Steeds hoger op de consumptieladder
Het enge is dat we dit doodnormaal vinden. En marketeers weten precies op welke knoppen ze moeten drukken om onze warme decembergevoelens te koppelen aan consumptie.
De Brand Ladder (een populair marketingprincipe dat ik nog ken uit mijn tijd als merkstrateeg) speelt daar perfect op in: eerst verkoopt een merk je een product, daarna een voordeel, dan een emotie en op de allerhoogste trede wordt ons een identiteit verkocht. En zodra dat lukt, geloven we dat de waarde van een moment in een product zit:
Maar als je teruggaat naar de kern, zie je dat december nooit om spullen ging. Het ging om rust, of juist samenzijn, en om hoop, de tijd nemen, even niets hoeven en naar elkaar omkijken. Deze gedachte helpt mij enorm - juist in mijn No Buy Year - om het hele systeem de rug toe te keren. Dus hierbij wat inspiratie:
De beste No Buy kerstoutfits
Boven: No Buy outfits ik waarschijnlijk zelf ga dragen (maar dan afgestyled), fashion rental RENTGLAM
1. Een ode aan outfit repeating
Onthoud: de duurzaamste kerstoutfit hangt al in je kast! Laten we outfit repeating júist in december normaliseren. Mijn kerstlook wordt waarschijnlijk mijn mooie zwarte lange jurk met kitten heels, of mijn herontdekte zilveren glitterrok (die ik na deze OFFMODE Styling Talk gebruikte voor deze styling challenge). Dat ik ‘m de afgelopen weken al vaak heb gedragen, zegt niks over hoeveel aandacht ik geef aan kerst, of hoeveel ik hou van de mensen met wie ik ben.
Aanrader: doe een Styling Challenge (Party Edition). Kies één feestelijk item dat je al tijden draagt en creëer er in een halfuur drie verschillende decemberlooks mee, puur met wat je al hebt. Je zult zien hoe belachelijk goed je kunt shoppen in je eigen kast!
2. Fijne fashion rentals
Kun je echt niks bedenken en zoek je wat glamour zonder te kopen? Júist voor eenmalige gelegeheden zijn fashion rentals ideaal! Kijk eens bij:
1. RENTGLAM: zóveel glitter en een grote partycollectie! Van de founder van duurzaam sieradenlabel TOAIE.
2. LENA the fashion library in Amsterdam, die ik in deze deep dive in kleding huren al eens interviewde.
3. Dressr in België heeft ook hele mooie opties.
3. De ruil-appgroep met vrienden
En misschien wel de leukste decemberhack: maak met vrienden een leen- of ruilappgroep. Upload foto’s van al je feestjurken, statement blouses, blazers, handtassen en sieraden en shop gratis in elkaars kast. Zelf kun je toch maar één outfit aan per dag, dus zonde als al die andere parels liggen te verstoffen.
No Buy kerstdecoratie
Boven: ons adoptieboompje van Beterboompje, vol met oude versiering
1. Huur een kerstboom
Ik haal onze kerstboom al jaren bij een Beterboompje, een initiatief van oude studievrienden van mij. Je huurt er een adoptieboom - wij noemen ‘m ons logeerboompje - die je een paar weken lang verzorgt, en daarna wordt hij gewoon weer teruggeplant in het bos.
2. Versiering: oud is goud
Is een boom vol herinneringen niet het allermooist? Onze eigen boom is al jaren bijna hetzelfde met de kerstballen van mijn ouders uit mijn kindertijd, een set goud- en zilveren discoballen van Pringles die mijn broer ooit bij de Albert Heijn uit de prullenbak redde, wat kleine knutselwerkjes en hier en daar wel een bijzondere bal, (ik ben geen heilig boontje).
Heb je wel echt iets ‘nieuws’ nodig? Kijk eerst bij kringlopen, die liggen nu tot de nok gevuld met tweedehands kerstspullen. In Utrecht heb je zelfs speciale een Kerstkringloop. Geweldig, toch?
3. Versier ‘m zelf!
Ook leuk: raap dennenappels tijdens een boswandeling, maak slingers van sinaasappelschijfjes in de oven, maak strikken of slingers van oude stukjes stof, bak kransjes met je mini of maak de lieve decoraties hieronder. Het is simpel, het ruikt vaak heerlijk en samen iets maken raakt goed aan de kerstspirit, toch?
No Buy en tweedehands kerstcadeaus
Maar de hardnekkigste fabel is misschien wel dat cadeaus duur en nieuw moeten zijn om waarde te hebben. Ik hoor het ook wel eens bij kinderverjaardagen: tweedehands cadeaus zouden ‘minder’ zijn, want je wilt ‘wel iets van waarde’ geven. Maar dat is natuurlijk gewoon aangeleerd gedrag, gevoed door merken die er keihard aan verdienen dat jij zo denkt.
Dit jaar kocht de Sint een tweedehands Gabby’s poppenhuis voor Frankie via Marktplaats. De kartonnen achtergrondjes waren een beetje verbogen (die vervangen we binnenkort zelf), maar haar reactie was onbetaalbaar. Pure vreugde! Mocht je op zoek zijn naar mooie producten van duurzamere merken of inspirerende boeken, check dan De Grote Slow Fashion Gift Guide (en ik zit nu middenin Vintage Forever, ook een aanrader). Maar in OFFMODE geef ik liever aandacht aan alternatieven. Dus:
1. Geef ervaringen of abonnementen
Geef iets om naar uit te kijken. Ooit gaf ik mama een abonnement op De Correspondent en zelf kreeg ik eens een Museumkaart en NIKS (geweldige campagne, en een donatie aan Greenpeace). Maar denk ook aan een Cinetree abonnement, een kaartje voor een talk of een workshop naaien, upcyclen, tuften of verven met natuurlijke stoffen.
2. Ruil of geef iets van jezelf
Vrijdag las ik een mooi artikel van De Correspondent dat een pleidooi houdt voor ruilen, delen en op een niet-koophysterie-achtige manier naar geven kijkt. Zó mee eens!
In het artikel deelt journalist Emy Demkes mooie initiatieven, zoals spullenruilbeurs Swap Share (grote aanrader!), This Is Free Fashion (met overal pop-up stores met gratis kleding! Afgelopen weekend in Breda) en gifting community Buy Nothing.
Maar kijk ook eens of er een ruilmarkt bij jou in de buurt is. Motherhood Amsterdam organiseert regelmatig speelgoedruilmarkten in Amsterdam, waar je de leukste spulletjes vindt voor nop. Door het hele land poppen dit soort initiatieven op, en Het Jeugdjournaal liet vorige week zien hoe leuk zo’n Ruilfestival is:
3. Inpakken met aandacht
Geef je een cadeautje en wil je het zero waste én mooi verpakken? Probeer dan de Japanse furoshiki techniek: je wikkelt het in een vierkante doek en knoopt ’m dicht. Gebruik een theedoek, een sjaaltje dat je nooit meer draagt, een lap stof uit de kringloop of knip een oud overhemd in mooie vierkanten. Het ziet er altijd bijzonder uit:
Tuurlijk, No Buy (of Low Buy) December kan uitdagend zijn, want de gekte is overal. Maar juist daarom is het zó belangrijk om te beseffen dat echte waarde niets met kopen te maken heeft. Geluk ontstaat als je stopt met najagen wat je dénkt te moeten hebben en eindelijk ziet hoe rijk je al bent. Dat inzicht laten bezinken is misschien wel het mooiste kerstcadeau dat er bestaat.
P.s. Enneh… laten we mensen die een oude outfit rewearen dit jaar een extra complimentje geven :)
Doneer en support OFFMODE
Helpt mijn werk jou om kritischer naar de mode-industrie te kijken en met meer liefde naar je eigen kast? Ik kies ervoor om de meeste content op OFFMODE gratis te houden, zodat iedereen deze belangrijke verhalen kan lezen. Via mijn Petje Af pagina of via deze Tikkie link kun je me een symbolische koffie of lunch trakteren of maandelijks doneren. Heel veel dank voor je support!
Dank voor de inspiratie!!🧡