Kopen om te copen

Hoe vult shoppen jouw emotionele leegtes?

Die ene jurk die je leven zal veranderen? Pure illusie. We shoppen vaker dan we denken om emotionele leegtes te vullen: we kopen om te copen. Wat het ons werkelijk brengt? Nog meer leegte - zowel in je ziel als je portemonnee. In een wereld waarin het steeds moeilijker wordt om onze koophonger te temmen (hoi, overconsumptiemaatschappij) kan deze oefening je helpen richting meer tevredenheid. Voor mij was het een gamechanger.

Tuurlijk, er zijn genoeg legitieme redenen te bedenken om kleding te kopen. Soms heb je iets gewoon nodig. Kleding kan een waardevolle vorm van zelfexpressie zijn. Het is goed om idealistische merken te supporten in hun missie. Een mooie outfit laat je stralen en kan je helpen om je doelen te bereiken, bijvoorbeeld doordat je serieuzer genomen wordt. Kleding is belangrijk en je mag er keihard van genieten.

Invloeden van buitenaf

Maar eerlijk: veel van wat we kopen is pure overconsumptie (geldt ook voor mij). We wijten dit graag aan externe factoren. Deels is dat terecht, want het marketinggeweld wordt steeds heftiger. We worden verslaafd gemaakt aan snelle dopaminekicks. Gepersonaliseerde algoritmes jagen op onze zwaktes en ‘musthaves’ worden ons 24/7 opgedrongen. Webshops manipuleren ons richting de koopknop en psychologen weten precies hoe reclames ons het gevoel kunnen geven dat geluk niet bestaat zonder nieuwe spullen. Mentaal opboksen tegen koopfuiken is een oneerlijke strijd, die de komende jaren nog oneerlijker zal worden; ik denk dat we de effecten ervan als maatschappij onderschatten.

De echte uitdaging zit vanbinnen

Het goede nieuws: je kunt wel degelijk van je koophonger af komen. Nog beter nieuws: het is helemaal niet zo moeilijk (geloof me: ik kom van ver en ik spreek uit ervaring)! Het begint met beseffen dat de echte uitdaging niet buiten, maar binnenin onszelf zit: we zijn gevoelig voor externe prikkels omdat we hopen dat een aankoop een leegte in ONS ZELF kan opvullen. Een innerlijk gat, een diepere behoefte (die vaak helemaal niks met kleding te maken heeft), waar marketeers jou vervolgens op pakken.

Wil je écht je koophonger aanpakken? Wees dan bereid om diep te graven in jezelf. Psychotherapeut Carien Karsten schrijft in haar boek ‘Afkicken voor Shopaholics’ (2010) dat het cruciaal is om te herkennen welke prikkels jouw koophonger uitlokken, welke overtuigingen erachter zitten en hoe je die kunt vervangen door gezondere gedachtepatronen. Ik vind het boek nog steeds zo’n aanrader. Het is helaas niet meer verkrijgbaar, maar soms kun je het tweedehands vinden.

Koophonger? Stel jezelf 3 vragen:

Sinds ik dit principe toepas, stel ik mezelf drie vragen zodra ik ook maar íets van koophonger (of ontevredenheid) voel opkomen:

1. Welke gebeurtenis leidde tot deze koophonger?
2. Welk mentaal gat probeer ik hiermee te vullen?
3. Met welke overtuiging ga ik mijn koophonger vervangen?

---

Een praktijkvoorbeeld: de shoot

Twee weken geleden had ik een shoot voor een vrouwenblad - ironisch genoeg over minderen met mode - waarbij ik in mijn eigen kleding op de foto zou gaan. Een eer. In mijn inbox kreeg ik een moodboard met lentekleuren; een palet dat nauwelijks in mijn kast hangt. De paar items die wel de goede kleur hadden, vond ik niet shootwaardig. Hoe langer ik naar mijn kast keek, hoe saaier ik alles vond. Dat gevoel van “ik heb niks om aan te trekken”, waarvan we allemaal echt wel weten dat het totale onzin is? Dat voelde ik. Au.

Toen maakte ik een klassieke fout: ik opende Instagram. Ik zag een duurzame styling Reel en begon te fantaseren over een geüpcycled patchwork-item waarmee ik de lezers zou kunnen inspireren. Ik kwam in een gedachtenstroom die me hemelaal niks zou gaan brengen. Gelukkig had ik mezelf snel door:

1. Welke gebeurtenis leidde tot mijn ontevredenheid?
   Een rommelige, overvolle week waarin ik weinig had bereikt. Ik was moe en overprikkeld, had amper gesport en droeg dagenlang dezelfde, saaie outfit. De aankomende shoot maakte me hyperbewust van mijn uiterlijk.

2. Welk gat probeer ik te vullen?
   Als ik eerlijk ben, kan ik nog steeds wel eens onzeker zijn of ik inspirerend genoeg ben voor de voorbeeldrol die mensen me toekennen in de duurzame modewereld. Ergens twijfel ik er nog steeds aan nog steeds aan mezelf, en of ik dit podium wel verdien. Ik denk dat de shoot een oud denkpatroon uit mijn fast fashion tijd naar boven haalde: dat je nieuwe kleding en bijzondere outfits moet laten zien om te kunnen inspireren.

3. Met welke overtuiging ga ik mijn ontevredenheid vervangen?
   Ik ben genoeg, dus ik heb genoeg (herken je deze mantra uit onze januari-oefening?): ik word juíst voor deze shoot gevraagd om wie ik ben en waar ik voor sta. Nieuwe kleding zou mij niet gelukkiger of beter maken en bovendien de boodschap van de shoot ondermijnen. De kracht zit in laten zien wie ik echt ben en dat ga ik doen ook.

Door uit het moment te stappen en mijn gedachtegang te analyseren, kon ik direct weer terugswitchenn naar een tevreden gevoel. Hoewel ik me dus nog steeds wel eens ontevreden voel (wat ik trouwens helemaal oké vind - we zijn allemaal mensen), heb ik door deze oefening al heel lang niet meer het punt van koophonger bereikt. Dat voelt zó goed. En weet je wat? De shoot was fantastisch.

Analyseer je koophonger

Houd eens een maand bij wanneer je koophonger ervaart. Stel jezelf deze drie vragen en schrijf de antwoorden op in een notitieboekje (het opschrijven dwingt je tot actieve verwerking en samenvatting, waardoor je brein de informatie beter opslaat). Zo ontdek je patronen in je gedrag. Misschien lukt het niet meteen om de diepere laag te vinden, maar je zult merken dat je steeds een stap verder komt. Misschien helpen deze voorbeelden:

---

Ter inspiratie - veel voorkomende oorzaken van koophonger:

1. Je emoties beïnvloeden

Je koopt kleding om negatieve emoties tijdelijk te verlichten, zoals stress, verdriet, angst. De korte dopamineshots tijdens het koopproces leiden je af van wat je liever niet voelt.

Herkenbaar?
• Na een slopende werkweek duik je de stad in voor een ‘welverdiende beloning’
• Voor het slapengaan scroll je ritueel door webshops om jezelf af te leiden van liefdesverdriet of eenzaamheid

2. Controle en perfectie

Als perfectionist wil je alles onder controle hebben, ook je garderobe. Je zoekt constant naar kledingstukken die nóg beter zijn dan wat je al hebt.

Herkenbaar?
• Je hebt al 10 zwarte t-shirts, maar overtuigt jezelf toch van een nieuw, nog beter exemplaar. Dit kun je oneindig volhouden.
• Je zoekt obsessief naar dé perfecte jeans, terwijl je al een soortgelijk paar hebt. Uiteindelijk bestel je meerdere opties en houdt er 2 omdat ze toch net andere USP’s hebben.

3. Zoektocht naar jezelf(expressie)

Je koopt een bepaalde (levens)stijl omdat je stiekem worstelt met je identiteit en eigenheid. Kleding wordt een soort houvast: dit hokje, deze esthetiek - dat ben ik. Je kunt dit romantiseren.

Herkenbaar?
• Je omarmt steeds een andere stijl: twee jaar geleden ging je op in de Parisienne look, vorig jaar was je helemaal op de quiet luxury your en dit jaar zoek je je heil in Japans minimalistisch.
• Je investeert in professionele outfits als compensatie voor onzekerheid over je positie.

4. Vergelijken met anderen

Je koopt wat anderen hebben omdat je jezelf constant met hen vergelijkt. Hierbij zie je kleding onbewust als een middel om een statuskloof te dichten. Dit zien we ongelooflijk veel en toenemend (en inmiddels zorgwekkend veel!) terug op sociale media.

Herkenbaar?
• Je koopt dezelfde stijl als een beroemdheid of influencer (niet voor niets is "Romy Boomsma stijl" een populair zoekwoord op Vinted)
• Je koopt een Jacquemus-tas omdat je omgeving dit ook doet, zelfs als het eigenlijk boven je budget is

5. FOMO (Fear Of Missing Out)

Je koopt uit angst om trends te missen, met als onderliggende vrees dat je daardoor minder interessant bent voor de groep waar je graag bij hoort.

Herkenbaar?
• Je bestelt impulsief een limited edition, waarvan je gisteren nog niet wist dat het bestond (en waarvan je het bestaan ook totaal niet miste)
• Elk jaar vervang je basics omdat de pasvorm net iets veranderd is

6. Je lichaam verhullen

Je koopt omdat je worstelt met je lichaamsbeeld en nieuwe kleding gebruikt als afleidingstactiek, in de hoop de confrontatie met je negatieve zelfbeeld te vermijden.

Herkenbaar?
• Je koopt telkens iets nieuws waarvan je denkt dat je figuur er beter in uitkomt dan in wat je al hebt
• Je verzamelt oversized items om je lichaam te verbergen

7. Escapisme

Je koopt items die een gefantaseerd leven vertegenwoordigen waar je stiekem naar verlangt.

Herkenbaar?
• Je verzamelt vintage uit de jaren '70, vanuit een nostalgisch verlangen naar een tijd die je nooit hebt meegemaakt
• Je kast puilt uit van tropische vakantie-outfits, terwijl je zelden op een strand te vinden bent

8. Je ideale zelf worden

Je koopt in de hoop een geïdealiseerde versie van jezelf te worden, in de overtuiging dat dit zal leiden tot gedragsverandering en meer geluk.

Herkenbaar?
• Je koopt sportkleding in de hoop dat je eigenlijk de motivatie vindt om te sporten
• Je verzamelt bohemian items omdat alle spiritueel-inspirerende vrouwen op Instagram ze ook dragen, in de hoop je ook verlicht te voelen
• Je investeert in een designerpak in de overtuiging dat dit je carrière een boost zal geven

---

In een wereld die je voortdurend influistert dat je niet genoeg bent en hebt, is van jezelf houden misschien wel de meest radicale vorm van verzet. Stop met kopen om jezelf beter te voelen en begin met graven. Zo kun je bouwen aan de overtuigingen en acties die je wél echt geluk brengen. Er is geen outfit die je leven zal transformeren. Zelfliefde daarentegen… :)

---

Doneer en support OFFMODE

Helpt mijn werk jou om kritischer naar de mode-industrie te kijken en met meer liefde naar je eigen kast? Ik kies ervoor om de meeste content op OFFMODE gratis te houden, zodat iedereen deze belangrijke verhalen kan lezen. Via deze Tikkie link kun je me een symbolische koffie of lunch trakteren of maandelijks doneren. Heel veel dank voor je support!